غسل یک عمل عبادی یا بهداشتی؟

غسل، داراى دو بعد عبادى و بهداشتى مى‏باشد. در اسلام غسل‏هاى متعددى داریم که بعضى از آنها مستحب و برخى واجب است: مثل غسل جنابت- حیض- نفاس- استحاضه- مس میت- میت و ...

غسل علاوه بر اینکه باعث نورانیت باطنى انسان مى‏شود و حالت معنوى در انسان ایجاد مى‏کند و روح را طهارت و نشاط مى‏بخشد؛ فواید بهداشتى و جسمانى نیز براى بدن دارد، که به برخى از آنها اشاره مى‏کنیم:

هر کدام از غسل‏ها فلسفه و علت خاصى دارد، مثلًا: در مورد غسل جمعه و غسل عیدهاى مختلف، یکى از علت‏ها این است که چون در روزهاى جمعه و أعیاد اسلامى برخى اجتماعات برپا مى‏شود؛ مثل نماز جمعه و نماز عید و ... و مردم از جاهاى دور و نزدیک در یک جا دورهم جمع مى‏شوند؛ غسل موجب پاکیزگى مى‏شود و بهداشت جسم و محیط را تأمین مى‏کند و از طرفى بوى عرق و ... را از بین مى‏برد و انس بین افراد بیشتر مى‏گردد.

برخى از پزشکان و صاحب‏نظران در مورد غسل جنابت فوایدى ذکر کرده‏اند، از جمله:

1. غسل باعث نشاط بخشیدن به بدن و ورزیده شدن آن از طریق تحریک پایانه‏هاى عصبى موجود در پوست مى‏گردد.

2. غسل موجب احتقان خون در پوست و دستگاه تناسلى و دفع خون‏هاى جمع شده در این قسمت‏ها به سایر قسمت‏هاى بدن به ویژه قلب و مغز مى‏شود.

3. عمل غسل یک فعالیت عضلانى است که موجب نشاط قلب و حس جریان خون در بدن، و ورزش عضلات ارادى بدن است.

4. غسل، سلامتى پوست را تأمین مى‏کند تا بهتر به وظایف متعدد خود عمل نماید که از مهم‏ترین آنها انتقال احساسات و تنظیم دماى بدن و حفظ سلامتى است.


5. زدودن سلول‏هاى مرده، مواد چربى زائد و گرد و غبار و سایر آلودگى‏ها از پوست از دیگر فوائد غسل مى‏باشد.

6. در روایت آمده که در زمان جنابت، منى از تمام بدن بیرون مى‏آید و از این رو لازم است، تمام بدن شسته شود. (بحارالانوار، ج 81، ص 21)

دانشمندان امروز به این نتیجه رسیده‏اند که خارج شدن منى از انسان، یک عمل موضعى نیست (مانند بول و سایر زواید)؛ بدلیل اینکه اثر آن در تمام بدن آشکار مى‏گردد و تمام سلول‏هاى تن به دنبال خروج آن در یک حالت سستى مخصوص فرو مى‏روند.

7. برخى در مورد ترتیب غسل (سر و گردن، سمت راست و سمت چپ) نیز نکات بهداشتى و جسمانى ذکر کرده‏اند، از جمله:

وقتى انسان با آب سرد مشغول به شستن یک عضو شد درجه حرارت در اعضاى بدن مختلف مى‏گردد؛ در نتیجه گردش خون به آن سمت شدید مى‏شود و به دنبال آن عمل حیاتى دوران خون شدت پیدا مى‏کند. همانطور که در وضو صورت مى‏گیرد حتى اگر با آب گرم هم انجام شود باز این فرایند جریان پیدا مى‏کند.

8. پوست انسان هم داراى تنفس است و قریب 2 میلیون منافذ جلدى روى پوست وجود دارد که در اثر برخى رسوب‏ها این منفذها مسدود مى‏گردد؛ و تنفس پوست که از لوازم سلامتى و حیات است قطع و یا کم مى‏شود؛ و در اثر غسل این روزنه‏ها باز و حیات و نشاط به آن بر مى‏گردد، و فایده‏هاى بهداشتى دیگر که در کتب مربوطه به آن اشاره کرده‏اند.

در اینجا ذکر چند نکته لازم به ذکر است که:

غسل یک عبادت است که مقدمه‏ى نماز قرار مى‏گیرد و پایین آوردن آن در حد یک عمل بهداشتى صحیح به نظر نمى‏رسد، هر چند که آثار بهداشتى این دستور الهى بر کسى پوشیده نیست.

آثار و فوایدى که براى غسل شمرده شد علت منحصر و تامه براى غسل نیست. بلکه ممکن است مصالح و مفاسد دیگرى مثل مسائل معنوى و اجتماعى هم مورد نظر شارع بوده است. و آیندگان نکات علمى و دقیق‏ترى از این عمل عبادى کشف کنند.

برخى از این آثار بهداشتى که از شستشوى بدن حاصل مى‏شود، با شستشوى ساده بدن (بدون نیت و شرایط غسل) نیز حاصل مى‏شود، پس معلوم مى‏شود که این آثار، هدف اصلى شارع مقدس اسلام نبوده است، بلکه حداکثر مى‏توان گفت: در دستور غسل برخى از این آثار نیز لحاظ شده است.

/ 0 نظر / 7 بازدید